Op 10 februari 2026, ECLI:NL:HR:2026:177, herhaalde de Hoge Raad zijn overwegingen omtrent de houdbaarheid van de levenslange gevangenisstraf in zijn huidige vorm. De oplegging van deze straf is niet in strijd met artikel 3 EVRM.
De desbetreffende rechtsoverwegingen uit het arrest van 8 juli 2025 werden onverkort herhaald. Het betreft de rechtsoverwegingen 2.3.1 tot en met 2.4.3 uit het arrest van 8 juli.
Gelet op onze kritiek op die overwegingen vindt het Forum dit teleurstellend. Anderzijds heeft de Hoge Raad op 8 juli 2025 een duidelijke waarschuwing gegeven die in dit laatste arrest (dus) ook is herhaald.
Die waarschuwing luidt:
“2.4.2. Dat het huidige stelsel van herbeoordeling als geheel voldoende waarborgen biedt dat de tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf in overeenstemming met artikel 3 EVRM plaatsvindt, sluit niet uit dat de rechter op enig moment tot het oordeel kan komen dat de levenslange gevangenisstraf niet langer kan worden opgelegd omdat is gebleken dat een reële mogelijkheid tot herbeoordeling van de levenslange gevangenisstraf, die in de daarvoor in aanmerking komende gevallen kan leiden tot verkorting van de straf of tot (voorwaardelijke) invrijheidstelling, ontbreekt”.
Vanzelfsprekend kan kan een dergelijke conclusie slechts worden getrokken op basis van harde feiten. De Hoge Raad zegt daarover:
“Dat oordeel zal dan moeten berusten op toereikende feitelijke vaststellingen over de manier waarop de betreffende regeling in de praktijk wordt toegepast, die zijn gebaseerd op wat daarover tijdens het onderzoek op de terechtzitting ter sprake is gekomen, en waaruit volgt dat, ondanks de genoemde waarborgen, de levenslange gevangenisstraf als ‘de facto irreducible’ moet worden aangemerkt. Daarbij zal (…) betekenis toekomen (…) aan eventuele structurele tekortkomingen in de tenuitvoerleggingspraktijk waaruit moet worden afgeleid dat de rechtsgang bij de penitentiaire rechter en de burgerlijke rechter onvoldoende effectief is, of die erop neerkomen dat in onvoldoende mate opvolging wordt gegeven aan die rechterlijke beslissingen.” (curs.wvh)
Het is aan de advocaten van levenslanggestraften om deze structurele tekortkomingen op tafel te (blijven) leggen. Het Forum zal er in zijn Nieuwsbrieven verslag van blijven doen. Zie bijvoorbeeld de Nieuwsbrief van januari 2026 waarin twee procedures van X. zijn opgenomen die deze tekortkomingen laten zien.
W.F. van Hattum, 13 februari 2026