Commissiedebat vaste commissie Justitie en Veiligheid, d.d. 4 september 2025
In het commissiedebat heeft Kamerlid Van Eijk-Nagel namens de VVD vragen gesteld aan demissionair minister Van Weel over (onder andere) levenslanggestraften.
Van Eijk zette vraagtekens bij ‘de termijn van 25 jaar’. Niet duidelijk is of zij de ACL-toets bedoelde of de gratieprocedure. De VVD vindt in elk geval dat die termijn wel langer mag zijn. Ook acht de VVD de maximale proeftijd van 2 jaar bij gratieverlening te kort. Verder vroeg ze naar de stand van zaken met betrekking tot het wetgevingsproces ‘Voorwaardelijke invrijheidstelling levenslanggestraften’ of, zoals de minister het nu noemt: ‘Alternatieve beoordeling of herbeoordeling van de levenslange gevangenisstraf’.
Omdat minister Van Weel deze portefeuille nog slechts een dag zou beheren, wilde hij geen toezeggingen doen. Wel zei hij dat nu gedacht wordt aan een termijn van 30 jaar voor de ambtshalve gratieprocedure. Over de termijn voor de toets door het ACL sprak hij niet. De duur van de proeftijd, zei hij, wordt in het wetgevingstraject meegenomen. Over de stand van zaken van het wetgevingsproces zei hij dat op dit moment nog adviezen worden bestudeerd.
De minister doelt daarmee op de adviezen genoemd in de meerjarenagenda Slachtofferbeleid van 25 juni 2025. In dat stuk zei (voormalig) Staatssecretaris Struycken te verwachten dat het wetsvoorstel medio 2026 in consultatie zal worden gebracht.
Ik krijg de indruk dat met het wetsvoorstel bewust geen enkele haast is gemaakt, waarschijnlijk mede omdat er toch geen meerderheid voor was/is in de Tweede Kamer.
Zie voor een overzicht van de standpunten van de politieke partijen de website, onder ‘wat is levenslang/juridisch/’.
Hieronder volgt het verslag.
W.F. van Hattum, 22 september 2025
Hieronder staat de weergave van het standpunt van de VVD en de antwoorden van minister Van Weel zoals opgenomen in het stenogram van het commissiedebat:
Van Eijk-Nagel (p. 10):
“Dan het punt van levenslanggestraften. De zwaarste straf die we kennen, moet ook als de zwaarste worden ervaren. Tegelijkertijd is er behoefte aan een zorgvuldige procedure in de uitzonderlijke gevallen van herbeoordeling of gratie. De VVD vindt dat de toets later kan plaatsvinden dan na die 25 jaar en dat de huidige proeftijd van twee jaar bij gratie eigenlijk heel erg kort is. Een periode van vijf jaar met verlenging doet recht aan de zwaarte van de straf én beschermt de slachtoffers. Drie vragen aan de minister. Wat is de stand van zaken van het wetsvoorstel om de proeftijd te verlengen naar vijf jaar of meer? Hoe zorgt hij ervoor dat slachtoffers en nabestaanden structureel en tijdig gehoord worden en dat hun stem daadwerkelijk gewicht krijgt? Is hij bereid om dit ook nu hij demissionair is, uit te werken in het belang van slachtoffers en nabestaanden?”
Minister Van Weel (p. 18-19):
“Dan kom ik bij het kopje of, nee, de vragen — het zijn geen kopjes meer — over de levenslange gevangenisstraf van mevrouw Van Eijk. De afgelopen periode is gewerkt aan een wetstraject voor alternatieve beoordeling of herbeoordeling van de levenslange gevangenisstraf. Mijn ambtsvoorgangers achtten dit wetsvoorstel nodig om verschillende verbeteringen te realiseren, waaronder een herbeoordeling door de rechter en verbeteringen ten aanzien van de positie van slachtoffers en nabestaanden. Ook de duur van de proeftijd bij een mogelijke positieve herbeoordeling waar zij aan refereerde, is onderdeel van dit wetsvoorstel. De huidige herbeoordeling gebeurt via gratie en de Gratiewet biedt ruimte voor het houden van toezicht, maar dat is beperkt tot hooguit twee jaar. Voor de levenslange gevangenisstraf vonden mijn ambtsvoorgangers dat onvoldoende en dat vormde reden om te werken aan een langere proeftijd. Verder stelden mijn ambtsvoorgangers voor om niet meer na 28, maar na 30 jaar detentie te herbeoordelen. Ik ga mij niet actief bemoeien met dit dossier op mijn laatste dag op deze portefeuille. Het is aan mijn ambtsopvolger om over de voortgang en de inhoud van het integrale wetstraject te besluiten.
U vroeg ook nog hoe nabestaanden en slachtoffers structureel en tijdig gehoord kunnen worden en hun stem daadwerkelijk gewicht krijgt. De vorige staatssecretaris voor Rechtsbescherming heeft laten nagaan hoe een zwaarwegende stem voor slachtoffers en nabestaanden een plaats kan krijgen in het kader van de levenslange gevangenisstraf. Hiervoor heeft hij extern advies gevraagd op zowel juridisch of victimologisch vlak. Zo zeg ik het goed, geloof ik. Deze adviezen worden momenteel bestudeerd en zullen worden betrokken bij het wetsvoorstel over de alternatieve herbeoordeling waar ik het net over had. In de huidige procedure van de herbeoordeling van de levenslange gevangenisstraf wordt slachtoffers altijd de mogelijkheid geboden om mee te werken aan een slachtoffer- en nabestaandenonderzoek door Slachtofferhulp Nederland. Ook kunnen slachtoffers en nabestaanden als zij dat wensen hun verhaal doen tijdens een hoorzitting van het Adviescollege Levenslanggestraften.
Uw vraag was of ik bereid ben om daaraan te werken in demissionair karakter. Het demissionaire karakter is niet het probleem of de beperkende factor hier, maar meer de tijdsduur die mij nog rest. Ik zou dat graag toezeggen, maar dat is een beetje onrealistisch aangezien ik hier tot vanavond laat zit.”
Van Eijk-Nagel (p. 19):
“Ik ben nog wel ergens benieuwd naar. Het is een stand van zaken. De minister schetst welke stappen er genomen worden om te komen tot een wetsvoorstel dat uiteindelijk ingediend kan worden. Kan hij een tijdspad geven of een verwachting uitspreken voor wanneer dat wetsvoorstel naar de Kamer gestuurd kan worden?”
Minister Van Weel (p. 19):
“Ik vind het lastig om dat te doen op mijn laatste dag, omdat de wetgevingscapaciteit bij Justitie beperkt is en mij en ook mijn ambtsvoorganger op dit vlak, de staatssecretaris voor Rechtsbescherming, niet voortdurend, maar op gezette tijden keuzes worden voorgelegd over welke wetsvoorstellen wij eerder en dan automatisch welke andere weer later kunnen indienen in de tijd. Ik wil mijn ambtsopvolger de ruimte geven om zelf die keuzes te maken wanneer hij binnenkomt.”